Historia Biblioteki
Zalążkiem dostępnej dla wszystkich mieszkańców miasta biblioteki publicznej, stała się w 1892 r. niewielka biblioteka prywatna trzech łowiczanek: Teodory Oppmanówny, Janiny Reineckówny i Heleny Szymanowskiej, które postanowiły kupować i wymieniać między sobą książki. Pomysł założenia biblioteki zdobył licznych zwolenników, którzy podjęli starania o zezwolenie władz na legalne jej prowadzenie. W marcu 1906 r. rosyjskie władze wydały zezwolenie na prowadzenie w lokalu prywatnym biblioteki pod nazwą „Czytelnia dla Wszystkich”. Czytelnia funkcjonowała na zasadzie stowarzyszenia. Od lutego 1914 r. działało przy bibliotece Towarzystwo Biblioteki Publicznej i Czytelni w Łowiczu.
Rozwój „Czytelni dla Wszystkich” zahamował wybuch I wojny światowej. Biblioteka wznowiła działalność dopiero w 1916 r., po zebraniu i uporządkowaniu rozproszonych książek. Brak środków finansowych i złe warunki lokalowe zmusiły organizatorów do przekazania Czytelni w 1918 r. miejscowemu Kołu Polskiej Macierzy Szkolnej. Księgozbiór liczył w tym czasie 1.925 dzieł różnej treści..
W kwietniu 1921 r. księgozbiór „Czytelni dla Wszystkich” przekazano miastu. Bibliotece nadano nazwę „Miejska Biblioteka i Czytelnia dla Wszystkich”. Biblioteka otrzymała pomieszczenie w budynku miejskim, stały budżet i płatny personel. W 1930 r. władze miasta przeniosły Bibliotekę do oddzielnego budynku po byłym więzieniu carskim. Na budynku umieszczono pamiątkową tablicę z napisem „Jako symbol zwycięstwa ducha nad przemocą budynek ten – ongi tiurma carska – został w 1930 r., staraniem Zarządu Miasta, przerobiony na Czytelnię Miejską”. Księgozbiór liczył wówczas około 4.500 woluminów, czytelnicy korzystali z 23 tytułów czasopism.
W 1935 r. Miejska Komisja Biblioteczna zwolniła najbiedniejszych czytelników z opłat za korzystanie z księgozbioru. W przeddzień wybuchu II wojny światowej księgozbiór liczył około 7.000 wol. Korzystało z niego ponad 400 czytelników.
Po wyzwoleniu tworzenie i utrzymywanie bibliotek publicznych przybrało formę ustawowego obowiązku. Władze miejskie rozpoczęły przygotowania do uruchomienia biblioteki już w 1945 r. Przeprowadzono akcję gromadzenia ocalałych książek będących własnością byłych bibliotek i odzyskano około 1500 woluminów.
14 lutego 1947 r., uruchomiono Powiatową Bibliotekę Publiczną, a 3 września dokonano otwarcia Miejskiej Biblioteki Publicznej. Funkcjonujące odrębnie w mieście dwie placówki biblioteczne, połączone zostały w 1955 r. w jedną, Powiatową i Miejską Bibliotekę Publiczną. Kierownikiem została Maria Wyczółkowska-Pakulska. Do wspólnego lokalu w budynku Muzeum połączone placówki przeniosły się w 1958 r.
Powojenne lata były pomyślne dla rozwoju bibliotekarstwa publicznego w Łowiczu. W początkach lat 70 księgozbiór liczył ponad 37.000 woluminów, zarejestrowano ponad 5.000 czytelników, dokonywano blisko 100 tysięcy wypożyczeń.
W wyniku nowego podziału administracyjnego od stycznia 1976 r. Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna, stała się Miejską Biblioteką. Nadal jednak, aż do 1987 r. sprawowała opiekę merytoryczną nad bibliotekami gminnymi z byłego powiatu łowickiego.
Był to okres największego rozwoju łowickiej książnicy. Gromadzony księgozbiór liczył ponad 80 tys., liczba czytelników przekroczyła 8.000. Od listopada 1985 r. Biblioteka zaczęła funkcjonować w nowej siedzibie na osiedlu Bratkowice.
Przez trzynaście lat (1980-1993) przy Bibliotece działała Łowicka Stacja Mazowieckiego Ośrodka Badań Naukowych. Kierownikiem Stacji była ówczesna dyrektor Biblioteki, Alina Owczarek-Cichowska. Efektem współpracy było zorganizowanie 11 sesji popularno-naukowych poświęconych Łowiczowi, a w Bibliotece odbywały się otwarte dla wszystkich zajęcia seminaryjne doktorantów, które z ramienia MOBN prowadził prof. dr hab. R. Kołodziejczyk. W tym też czasie Łowicz uzyskał najwięcej, około 60 tytułów, opracowań wydanych drukiem dotyczących historii miasta – również monografię.
Podczas obchodów 850-lecia Łowicza, w czerwcu 1986 r., patronem Biblioteki został Andrzej Kazimierz Cebrowski – pierwszy kronikarz i historyk Łowicza żyjący w XVI w.
W związku ze zmianami, jakie nastąpiły w kraju po 1989 r. Miejska Biblioteka Publiczna w Łowiczu przejęta została przez samorząd miasta. Od maja 1991 r. do stycznia 1995 r. Biblioteka działała w strukturze Łowickiego Ośrodka Kultury.
Od połowy lat 90-tych XX w. wdrażamy system informatycznej obsługi biblioteki „SOWA”. Pierwszy komputer z dostępem do Internetu dla czytelników zainstalowano w 2001 r.
Od stycznia 2020 r. dla czytelników Łowicza i regionu została otwarta nowa siedziba biblioteki. Instytucja, która przez wiele lat funkcjonowała w różnych punktach na mapie Łowicza, otrzymała dwukondygnacyjne pomieszczenia w wyremontowanym budynku w Al. Sienkiewicza 62. W nowej siedzibie znajdują się: czytelnia, wypożyczalnia dla dorosłych, filia dla dzieci. Przestronne, jasne pomieszczenia zdobione interesującą grafiką są przyjazne czytelnikowi, który ma wolny dostęp do księgozbioru. Ponadto w czytelni i filii dla dzieci znajdują się stanowiska komputerowe z dostępem do Internetu. Biblioteka dysponuje salą konferencyjną, przestronnym holem, gdzie odbywają się spotkania, wystawy, zajęcia warsztatowe dla dzieci i dorosłych.
Prace remontowo – modernizacyjne wykonane w ramach zadania „Poprawa stanu dziedzictwa kulturowego oraz rozwój instytucji kultury w Łowiczu”, przeprowadzono z funduszy europejskich w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego na lata 2014 – 2020 (oś priorytetowa VI – Rewitalizacja i Potencjał Endogeniczny Regionu). Dzięki dofinasowaniu, poza pomieszczeniami dla biblioteki miejskiej, zrealizowano prace rewitalizacyjne budynku ratusza oraz zabytkowej baszty gen. Stanisława Klickiego. Beneficjentem i realizatorem prac była Gmina Miasto Łowicz.
Biblioteka posiada księgozbiór o charakterze uniwersalnym. Oprócz książek i czasopism gromadzimy zbiory specjalne: książki wydane do 1939 r., reprinty, dokumenty dźwiękowe – głównie audiobooki z nagraniami literackimi dla osób niedowidzących, dokumenty życia społecznego.
Posiadamy wiele cennych kolekcji historycznych, literackich. Szczególną grupę stanowią książki dotyczące Łowicza i historycznego Księstwa Łowickiego-„Loviciana”, księgozbiór z dawnych oficyn wydawniczych, ale także najnowszych.
Andrzej Kazimierz Cebrowski
„Nie przystoi bowiem żyć we własnej Ojczyźnie jak w nieznanym kraju”
Podczas obchodów 850-lecia Łowicza, w czerwcu 1986 r. patronem Biblioteki został Andrzej Kazimierz Cebrowski. Urodził się w Łowiczu pod koniec XVI w., prawdopodobnie w 1580 r. Zmarł 30 października 1658 r., pochowany został w podziemiach kolegiaty.
Cebrowskiego powszechnie uważano za mieszczanina. W badaniach historyków łowickich stwierdza się jednak, że był szlachcicem herbu Ogończyk. A.K. Cebrowski był lekarzem i aptekarzem prymasów: W. Gembickiego, J. Wężyka, J. Lipskiego. Bernardynom łowickim darmo udzielał porad lekarskich i bezpłatnie wydawał leki. Jako lekarz cieszył się uznaniem w okolicy Łowicza. Prawdopodobnie pełnił funkcje radnego, może nawet burmistrza. Był człowiekiem bardzo zamożnym. Miastu sprawił dwa działa i zbudował dwie bramy: przy kościele św. Ducha i na ul. 11 Listopada. Odbudował spalony kościół św. Leonarda. Wielu ludzi wspierał finansowo i otaczał mecenatem.
Największą sławę przyniosła A.K. Cebrowskiemu kronika miasta pt. „Roczniki miasta Łowicza” pisane w latach 1648-1658.
Prócz roczników praca A.K. Cebrowskiego zawiera Kopiarz, czyli odpisy ważniejszych dokumentów dotyczących zarządu miasta od końca XIV w. do początku XVIII w. (Po śmierci A.K. Cebrowskiego „Kopiarz” był kontynuowany). „Roczniki…” zaczynają się fizjograficzną charakterystyką najbliższych okolic Łowicza.
Dalej znajdują się wiadomości dotyczące historii miasta, przy opisie której posługiwał się głównie Kromerem. Korzystał także z Gwagnina i wielkiego dzieła Brauna o miastach, wykorzystywał ustną tradycję i niektóre z dokumentów, które kopiował.
„Roczniki…” napisane po łacinie przechowywane były na ratuszu i miały znaczenie urzędowej księgi. Znalazł je w Archiwum Miejskim w połowie XIX w. Kazimierz Stronczyński, a od niego w 1856 r. nabył je hr. Wiktor Baworowski i złożył we Lwowie, w bibliotece przez siebie założonej. Obecnie znajdują się w Archiwum Głównym Akt Dawnych w zbiorze zatytułowanym Varia z Biblioteki Baworowskich sygn. 257.
„Roczniki miasta Łowicza” A.K. Cebrowskiego są jednym z bardzo nielicznych zabytków naszej historiografii mieszczańskiej. Przyczyny napisania „Roczników…” i „Kopiarza” sam A.K. Cebrowski przedstawił jasno. Chodziło mu o to, aby nie ginęła pamięć o przeszłości miasta i dlatego wzywał potomnych, żeby jego dzieło prowadzili dalej. Niestety, syn kontynuował kronikę przez jeden rok. W następnych latach, do 1767r. wpisów dokonywano sporadycznie.
Fakt, że znamy „Roczniki miasta Łowicza” A.K. Cebrowskiego zawdzięczamy dwóm łowickim historykom – dr Marianowi Małuszyńskiemu, który przetłumaczył je na język polski i przybliżył ich dzieje i dr Janowi Wegnerowi, który nie żałował starań zabiegając o ogłoszenie ich drukiem. „Roczniki…” w 1937 r. wydrukowano w łowickiej oficynie Tadeusza Bączkowskiego. Na przełomie XIX i w XX wieku apel A.K. Cebrowskiego do dalszego prowadzenia kroniki miasta podjęli historycy i autorzy prac dotyczących Łowicza : Wincenty Hipolit Gawarecki , Władysław Tarczyński , Romuald Oczykowski, Zygmunt Przyrembel, Władysław Kwiatkowski, Marian Małuszyński, Al. Bluhm-Kwiatkowski, a następnie Jan Warężak, ks. Józef Wieteska, Jan Wegner, Tadeusz Guminski, ks. Zbigniew Skiełczyński i inn